ایجاد تورم های غیر حساس و منتشر می کند که ممکن است اولسره شده یا بدون اولسراسیون باقی بماند. این ضایعات اغلب با لوسمی های میلوسیتیک ایجاد شده و ممکن است موجب افزایش حجم لثه ای منتشر و ضایعات برجسته شبه توموری گردد.نام این ضایعات برجسته ناشی از ارتشاح سلولهای لوسمیک کلروما می باشد.
8- عفونت سیستمیک:به دلیل کاهش گلبولهای سفید خون فانکشنال،عفونتهای باکتریال می توانند سبب مرگ در این بیماران شوند.
9- تب: از اولین علائم بیماری است و به علت عفونت های ریوی راجعه، مجاری ادراری، پوست، دهان، رکتوم و مجاری فوقانی تنفسی ایجاد می شود.
10- آسیب به اعصاب :سلول های لوسمیک ممکن است به دستگاه عصبی مرکزی یا محیطی نفوذ کنند و منجر به فلج اعصاب مغزی، پاراستزی، بی حسی و پارالزی شوند. گاه انتشارات لوسمیک به علت درگیری اعصاب کرانیال 5 و 7 باعث ایجاد علائم و نشانه های دهانی می شود.
1-7 لنفوما
لنفوما، گروهی از تومورهای توپر (solid) بدخیم هستند که سلول های دستگاه ایمنی یا لنفورتیکولار مثل لنفوسیتهای B، لنفوسیتهای T و منوسیت ها را درگیر می کند. علت لنفوم نامشخص است ولی عوامل خطر شناخته شده عبارتند از : نقص ایمنی، عفونت های ویروسی و مواد شیمیایی.(2)
لنفوما به دو دسته ی بزرگ طبقه بندی می شود : بیماری هوچکین (HD) و لنفومای غیر هوچکین (NHL).
1-8 لنفوم هوچکین:
نوعی ازلنفومها است. لنفوم نوعی سرطان سیستم لنفاوی است که منشا سلولهای سرطانی از گلبولهای سفید خون و از گروه لنفوسیتها هستند.گرچه بیماری هوچکین ممکن است در تمامی سنین دیده شود، شایع‌ترین سن شیوع آن بین ۱۵ تا ۳۵ سالگی و بعد از ۵۵ سالگی است و در مردان شایعتر است.
ویژگی معروف لنفوم هوچکین وجود نوعی لنفوسیت غیر عادی متمایز به نام سلول رید اشتنبرگ (Reed – Sternberg )است. سلول ریداشتنبرگ لنفوسیتهایی بزرگ و چند هسته ای اغلب با منشا لنفوسیت نوع B هستند. احتمالا عفونت با ویروس EBV (اپشتین بار ویروس)در ایجاد این بیماری نقش دارد.
برحسب ویژگی سلولهای سرطانی لنفوم هوچکین به چهار زیرگروه تقسیم میشود.(سلولهای سرطانی شکل متفاوتی دارند و گاه مارکرهای لنفوسیتهای نوع B یا T را بروز می دهند.)از انواع لنفوم هوچکین ها نوع Nodular sclerosis شایعترین فرم این بیماری است.( 3)
1-9 لنفوم غیر هوچکین(NHL) :شایعترین سرطان سیستم لنفاوی است.از اوائل 1970،شیوع این نوع سرطان دو برابر شده و بیش از 65000 مورد جدید از این نوع لنفوم سالانه در ایالات متحده تشخیص داده می شود.
NHL یک بیماری منفرد نیست بلکه مجموعه ای از چندین سرطان با ویژگیهای مرتبط و نزدیک به هم است.سازمان جهانی بهداشت(World Health Organization=WHO) حدود 61 نوع از NHL را تاکنون معرفی کرده است.اگر چه این 61 نوع شباهتهایی با هم دارند ولی از لحاظ نمای میکروسکوپی،ویژگیهای مولکولی،الگوهای رشد،تاثیر روی بدن و نوع درمان با هم متفاوتند.NHL به دو گروه اصلی B-cell و T-cell تقسیم بندی می شوند.
نوع B-cell از لنفوسیتهای B غیر طبیعی تشکیل شده و حدود 85% از همه ی NHLها را در بر می گیرد.
نوع T-cell از لنفوسیتهای T غیر طبیعی تشکیل شده و حدود 15% از همه ی NHLها را در بر می گیرد.
این بیماری معمولا در گره های لنفاوی آغاز می شود و تمایل دارد به صورت توده های توپر و سفتی رشد کند اما معمولا در حفره دهان، به صورت یک بیماری خارج ندولی تشخیص داده می شود.ضایعات بافت نرم به صورت تورمهای منتشر و غیر حساس ظاهر می شوند که به طور شایع،وستیبول باکال،خلف کام سخت یا لثه را درگیر می کنند.چنین تورمهایی مشخصا قوام اسفنجی دارند.(1)
1-9-1 علائم لنفوم : شایع ترین علامت عبارتست از بزرگ شدن بدون درد گره های لنفاوی در بیماری که علائم دیگری ندارد .گره های لنفاوی گردنی اولین مکانهای درگیری در بیش از 50% موارد هستند.
درگیری زودرس گره های زیر بغل، کشاله ی ران و میان سینه ای هم شایع است که مورد آخر سبب اختلال در بلع نیز می شود. سایر علائم نیز عبارتند از تب، کاهش وزن، خارش یا عرق شبانه،شکایت از کوچک شدن دنچر،دندان درد کاذب،پارستزی خصوصا در فک پایین.(1)
1-10 درمان بدخیمی های هماتولوژیک:
بدخیمی های هماتولوژیک هر ساله 8% از کل بدخیمی های جدید را شامل می شود(5،2).درمان اصلی بدخیمی های هماتولوژیک،شیمی درمانی با دوز بالا می باشد. این بیماران معمولاً به علت خود بیماری یا به صورت ثانویه به دنبال درمان هایی که برای کنترل آنها به کارمی رود دچار سرکوب ایمنی می شوند (6) بنابراین،این افراد مستعد ابتلا به عفونت های جدی هستند و غالباً به علت ترومبوسایتوپنی دچار خونریزی می شوند .
یکی از مهمترین و شایعترین عوارض مربوط به شیمی درمانی با دوز بالا، ضایعات دهانی آن می باشد(5و2)به خصوص عفونتهای دهانی که جزو مشکل سازترین وضعیت ها بوده و شایعترین آن عفونت انساج لثه(عفونت پریودنتال)و عفونتهای قارچی مخاط دهان و موکوزیت است که گاهی اوقات عامل مرگ ناگهانی در اینگونه بیماران به شمار می رود.(6)ازسویی دیگر این ضایعات منجر به کاهش شدید کیفیت زندگی ناشی از درد،خونریزی و ناتوانی در خوردن مواد غذایی خواهد شد.از جمله ضایعات دهانی در طی شیمی درمانی و رادیوتراپی میزان شیوع آن عبارتند از:(7)
1-:(Bisphosphonate osteonecrosis)BON
BONعبارتست از ایجاد استخوان نکروتیک در هر نقطه ای از دهان، که متعاقب استفاده از داروی بیس فسفونات در بیماری بدون هیچگونه سابقه ای از رادیوتراپی سر و گردن رخ می دهد.استفاده از بیس فسفونات در بیماران مبتلا به دیسکرازیهای خونی به دلایل:الف-درمان هیپرکلسمی* مقاوم به درمان و ب- درمان دردهای استخوانی به دلیل متاستاز صورت می گیرد.شیوع متوسط آن با توجه به تمام مطالعات،1/6% و در مطالعات همراه با فالوآپ،3/13%گزارش شده است.
*هیپر کلسمی در بیماران مبتلا به دیسکرازیهای خونی می تواند به دلیل متاستازهای استخوانی یا به دنبال ترشح موادی مشابه هورمون پاراتورمون از بافتهای نئوپلازیک(سندروم پارا نئوپلاستیک) رخ دهد.
2-Dysgeusia(اختلال چشایی):
اختلال چشایی یعنی از بین رفتن حس چشایی و یا احساس غیر طبیعی یا ناخوشایند که گاه متعاقب شیمی درمانی به وقوع می پیوندد. شیوع این اختلال در شیمی درمانی به تنهایی 3/56%، در رادیوتراپی به تنهایی 5/66% و در رادیوتراپی و شیمی درمانی تواما 76% گزارش شده است.
3-عفونتهای ویروسی دهان:
این عفونتها به صورت بروز علائم عفونت ویروسی در دهان یا اطراف دهان تعریف می شوند که بیشتر با HSVو بندرت با CMV ،VZVو EBV مرتبط میباشند. شیوع هرپس دهانی و عفونتهای اطراف دهان در بیماران تحت شیمی درمانی در مطالعات گوناگون از 8/33% تا 8/49% متغیر بوده است ، در بیماران تحت رادیوتراپی به تنهایی 0% و در بیماران تحت رادیوتراپی و شیمی درمانی تواما 43% گزارش شده است.
4-بیماریهای دندانی: بیماریهای دندانی شامل پوسیدگیهای دندانی،بیماریهای لثه ای،عفونتهای دندانی(آبسه) ناشی از پالپ نکروتیک و یا بیماریهای بافت احاطه کننده دندان می تواند در طول دوره ی شیمی درمانی ایجاد شده که شیوع پوسیدگی دندانی در بیماران تحت شیمی درمانی به تنهایی 3/37%
، در بیماران تحت رادیوتراپی 24% و در بیماران تحت شیمی درمانی و رادیوتراپی 8/6% گزارش شده است.
5 -استئورادیونکروزیس: استئورادیونکروزیس عارضه ایست که در بیماری با سابقه قبلی رادیو تراپی سر و گردن ایجاد شده و منجر به اکسپوز غیر قابل ترمیم استخوان مندیبل یا ماگزیلا(حداقل به مدت 6 ماه) میشود.متوسط شیوع آن در درمان توام رادیوتراپی وشیمی درمانی 8/6% بیان شده است.
6-تریسموس:
تریسموس به معنی انقباض تونیک در عضلات ماضغه بوده که منجر به محدودیت در باز کردن دهان می شود شیوع تریسموس در رادیوتراپی 4/25% و در رادیوتراپی و شیمی درمانی تواما 7/30% گزارش شده است.
7-درد دهانی:
درد دهان می تواند در اثر خود بدخیمی یا متعاقب درمانهای انجام شده در این بیماران ایجاد شود که شیوع این دردها در طی انجام درمانها 81% گزارش شده است.
8-کم کاری غدد بزاقی و زروستومیا:
به کاهش ترشح بزاق توسط غدد بزاقی به میزان کمتر از 0.1 میلی لیتردر دقیقه به صورت غیر تحریکی و کمتر از 0.5میلی لیتر به صورت تحریکی گفته می شود و شیوع آن در رادیوتراپی از 81% در طی درمان