نمونه در هر گروه بر اساس مرجع شماره ی 35 که اثر بخشی دهانشویه ی کلر هگزیدین را بررسی نموده بود در هر گروه برابر 17 نفر محاسبه گردید تا با حد اکثر خطای 1% به توان 85% برسیم.لذا حجم نمونه در هر گروه را برابر 17 نفر انتخاب کردیم ولی در طول انجام طرح با توجه به تعداد کم بیمارانی که شرایط حضور در این طرح را داشته باشند (دارا بودن دندانهای مورد نیاز،پذیرفتن شرکت در طرح و از همه مهمتر حضور در بیمارستان در مدت زمان مورد نیاز برای انجام طرح ) ،حجم نمونه را به 2 گروه 16 نفره کاهش دادیم. انتخاب 3 هفته به عنوان مدت زمان طرح مطابق با نظر هماتولوژیست مبنی بر زمان متوسط دوره بستری بیماران در این بخش بوده است.

معیارهای ورود این بیماران عبارتند از :
1-بیمار به یکی از دیسکرازی های خونی شامل لوسمی (لنفوسیتیک حاد،لنفوسیتیک مزمن، میلوسیتیک حاد،میلوسیتیک مزمن)، لنفوم ، مالیتپل میلوما و آنمی آپلاستیک٬ مبتلا و در بخش خون بیمارستان امام رضا بستری باشد.
2-بیمار به علت ترومبوسایتوپنی شدید و لکوپنی قادر به انجام مسواک زدن نباشد . (ترومبوسیتوپنی شدید= تعداد پلاکتها کمتر از 30000 و لکوپنی= تعداد لکوسیتها کمتر از 2000 باشد.)
3- قبل از شروع درمان ، معاینات پریودنتال برای این بیماران انجام شده و عدم وجود پریودنتیت اثبات شود .
4- پزشک هماتولوﮊیست امکان انجام طرح را برای بیمار تأیید کند.
5- رضایت خود بیمار نیز کسب شود.
6-عدم وجود ضایعات ناشی از انفیلتراسیون سلولهای بدخیم به لثه و استخوان فک
معیارهای خروج نیز عبارتند از:
1-بیماران مبتلا به دیابت
2-بیمارانی که بعد از استفاده از روش های فوق دچار عارضه شوند.(در صورت ایجاد تب، لرز، بی حالی و وخیم شدن وضعیت عمومی بیمار و همچنین خونریزی از لثه كه با روش¬های موضعی قابل كنترل نباشد).
3-مرگ بیمار
4-ایجاد موکوزیت ناشی از شیمی درمانی به حدی که لثه ها درگیر شده و امکان استفاده از دستگاه وجود نداشته باشد
5-بی دندانی کامل یا پارسیل به طوریکه بیمار دندانهای 1 و 6 (مورد نیاز جهت بررسی در اندکس بهداشت دهان) و یا دندانهای مجاور آن را نداشته باشد.
پس از تأیید شرایط ، بیماران از ابتدای شروع فاز اینداکشن به مدت3 هفته در طرح حاضر قرارگرفتند . در ابتدا اندکسOHI-S توسط آینه و سوند برای بیماران ثبت شده و نسج نرم نیز از نظر وجود یا عدم وجود موکوزیت و یا زخم بررسی گردید . سپس تغییرات حاصله در ایندکس بهداشت دهان در آخر هفته های اول ، دوم و سوم ثبت و با روز اول مقایسه شد. این 32بیمار به طور تصادفی)جدول مورد استفاده در روش تصادفی در انتهای پروپوزال ضمیمه گردیده است.) در 2 گروه 16 نفری قرار گرفته ، در هر دو گروه به بیماران یا همراهی آنها،آموزش استفاده از گاز استریل مرطوب جهت تمیز کردن دندانها داده شد و این امر طبق پروتکل استاندارد رعایت بهداشت دهان در بخش خون و توسط خود بیمار و یا همراهی وی انجام گردید، در این گروه هیچگونه مداخله ای صورت نگرفت.
در گروه کنترل روزانه دو بار گاز استریل ودر گروه مورد علاوه بر گاز استریل روزانه از ابفشان فوق لثه ای حاوی کلرهگزیدین جهت تمیز کردن دندانها استفاده شد.
در طی دوره طرح، استفاده از آبفشان به صورت روزانه به مدت 3 هفته و توسط دانشجوی طرح و یا دانشجوی همکار طرح برای بیماران انجام شد.شستشو به مدت تقریبی 30-40ثانیه برای هر کوادرانت انجام گردید و در کل 2-3 دقیقه زمان برای شستشوی کل دهان اختصاص داده شد.در این طرح از کلر هگزیدین 0. 2% شرکت “ایران ناژو” که به میزان 1 به 2 با آب رقیق شده بود استفاده شد .(2 قسمت آب و 1 قسمت کلر هگزیدین)
دستگاه مورد استفاده در این طرح آبفشان دهانی مدل Oral B Braun Oxyjet می باشد که در تصویر به همراه سر مخصوص آبفشان مشاهده می فرمایید.

شکل 1-2 دستگاه آبفشان Oral B Braun Oxyjet
مورد استفاده در طرح حاضر به همراه سرهای
فوق لثه ای مخصوص
در هر نوبت استفاده، برای هر بیمار مخزن آبفشان به میزان مورد نیاز با کلر هگزیدین پر می شد. در مورد بیمارانی که به هر دلیل در طی این مدت توانایی ایستادن و انجام این عمل را نداشتند از پیشبند یکبار مصرف و یک ظرف مخصوص جهت انجام شستشوی دهان در حالت نشسته روی تخت و گاها ساکشن استفاده گردید.
در انتهای هفته های اول،دوم و سوم میزان OHI-S بررسی شده و در نهایت با هم مقایسه گردید.علت استفاده از OHI-S اینست که در این بیماران به جهت خطر باکتریمی و خونریزی،قادر به استفاده از روشهای موثر حذف پلاک نمی باشیم(مانند مسواک برقی،مسواک دستی و…)و باید تنها با روشی که قادر به حذف دبری باشد دهان را تمیز نمائیم.طبعا وقتی هدف،حذف دبری و بهبود بهداشت دهان است بایستی معیار نیزدر جهت حذف دبریها،اندازه گیری را انجام دهد.ضمن اینکه OHI-S این حسن را دارد که بدون خطر باکتریمی قادر به انجام بررسی می باشد.(زیرا نیاز به پرابینگ پریودنتال ندارد)
اندكس بهداشت دهان یا OHI-S (Simplified-oral Hygiene Index) از دو جزء شاخص دبری یا DI-S‌ (Simplified Debris Index) و شاخص جرم یا CI-S (Simplified Calculus Index) تشكیل شده است.
به طور كلی OHI سطوح دندان¬ها را از نظر تجمع دبری یا جرم بررسی می كند كه در نهایت مجموع این دو، وضعیت بهداشت دهان فرد را نشان می دهد. (44)
در DI-S‌ سطوح لبیال دندان¬های 6 1 1 6 و سطوح لینگوال دندان¬های 6 6
به عنوان نماینده كل دندان¬ها بررسی می كنیم. اگر بیمار فاقد دندانهای مذکور باشد،از دندانهای مجاور مثل 7 به جای 6 یا 2 به جای 1 استفاده میشود.
سطوح تاج کلینیکی دندان¬ها به طور افقی به صورت چشمی 3 قسمت تقسیم شده ( انسیزالی، میانی، جینجیوالی) پس اكسپلورر را روی انسیزالی قرار داده و آن را به سمت جینجیوالی دندان حركت می دهیم و میزان تجمع دبری را به وسیله¬ی درجه بندی مشخص شده، تعیین می كنیم:
2-2 Score
عدم وجود دبری و یا Stain (رنگ¬های خارجی روی سطوح دندانی)
سطح دندان توسط دبری نرم پوشانده شده و یا وجود Stain روی دندان بدون در نظر گرفتن میزان آن
بین تا سطح دندان توسط دبری پوشانده شده
بیش از سطح دندان توسط دبری پوشانده شده
در CI-S نیز به همین ترتیب میزان تجمع جرم را به وسیله¬ی درجه بندی مشخص شده، تعیین می كنیم:
عدم وجود جرم
جرمهای فوق لثه ای کمتر از 3/1 سطح تاج دندان را پوشانده است.
جرمهای فوق لثه ای بین 3/1 تا 3/2 سطح تاج دندان را پوشانده است و یا مشاهده ی جرمهای زیر لثه ای محدود در اطراف طوق دندان یا هر دو
جرمهای فوق لثه ای بیشتر از 3/2 سطح تاج دندان را پوشانده است و یا مشاهده ی جرمهای سنگین زیر لثه ای دراطراف طوق دندان یا هر دو در نهایت Scoreهای مربوط به همه¬ی سطوح را با هم جمع كرده و بر تعداد سطوح بررسی شده تقسیم می كنیم. اگر عدد به دست آمده:
1- بین 6/0 – 0 باشد، وضعیت بهداشت دهان فرد، خوب (Good)‌
2- بین 8/1 – 7/0 باشد، وضعیت بهداشت دهان فرد، متوسط (Fair) است.
3- بین 3 – 9/1 باشد، وضعیت بهداشت دهان فرد، ضعیف (Poor) است. (42)
البته ما با استفاده از آبفشان توقع حذف جرمهایی که از ابتدا روی دندان وجود داشته اند را نداریم ولی انتظار می رود این دستگاه بتواند حذف دبری و ارتقای بهداشت را بطور موثری انجام دهدوجلوی ایجاد جرم جدید را ظرف 3 هفته بگیرد.لذا استفاده از جز مربوط به جرم خالی از فایده نخواهد بود.البته میتوان اندکسهای جرم و دبری را به طور جداگانه نیز گزارش کرد.

شکل 2-2 چند نمونه از دستگاه های آبفشان

جدول 2-3توزیع تصادفی بیماران در دو گروه شاهد و مورد

بیمار گروه بیمار گروه
8 A 1 B
9 B 23 B
4 B 24 A
17 A 26 A
3 B 7 B
13 B 20 A
21 A 32 B
10 A 27 A
15 A 2 A
6 A 29 B
25 A 18 B
5 B
28 B
19 B
14 A
11 A
12 A
30 A
31 B
22 B
16 B
شماره: تاريخ:
نام و نام خانوادگي:
سن: جنس:
نوع ديسكرازي خوني:
بهداشت دهان: خوب متوسط ضعيف
آزمايشات خون:
آيا درمان دندانپزشكي قبل از شيمي درماني انجام شده؟
كد مربوط به دبري

كد مربوط به جرم

تغییر در فالوآپ اول:
تغییر در فالوآپ دوم:
تغییر در فالوآپ سوم:

كد مربوط به دبري
فالوآپ اول

كد مربوط به دبري
فالوآپ